Chi phí sản xuất xi măng vẫn chịu sức ép lớn từ giá điện, giá than và nguyên liệu đầu vào. Tuy nhiên, thay vì chỉ chờ đợi thị trường hạ nhiệt, ngày càng nhiều nhà máy đang chủ động tìm lối thoát bằng cách tự phát điện, tận dụng nhiệt dư lò nung và dùng chất thải thay thế than.
Những giải pháp công nghệ này chưa thể giúp giá xi măng trên thị trường giảm ngay lập tức, nhưng đây là vũ khí cực kỳ quan trọng giúp các nhà máy ổn định chi phí sản xuất xi măng và bớt bị ảnh hưởng mỗi khi giá năng lượng biến động.
Theo Bản tin Xi măng & VLXD tháng 08/2026 được CIDC phát hành ngày 25/8, chuyển đổi công nghệ và tối ưu vận hành chính là bước đi sống còn của các doanh nghiệp trong tháng này. Dưới đây là bảng tổng hợp các số liệu thực tế về hiệu quả gỡ khó của các nhà sản xuất lớn tại Việt Nam:
| Giải pháp gỡ khó chi phí | Kết quả thực tế tại VICEM (6 tháng đầu năm 2026) |
Kết quả thực tế tại Xi măng Đồng Lâm |
| Tận dụng nhiệt khí thải phát điện (WHR) | Tự phát được 98,1 triệu kWh điện sạch | Đã vận hành hệ thống phát điện công suất 8.700 kW (tự lo khoảng 30% nhu cầu điện nhà máy) |
| Điện mặt trời áp mái | Cung cấp thêm 5,8 triệu kWh điện sạch tại chỗ | Đang nghiên cứu triển khai lắp đặt để tăng tỷ lệ tự chủ điện |
| Sử dụng nhiên liệu rác thải thay thế than | Đưa vào sử dụng 180.486 tấn chất thải làm nguyên, nhiên liệu | Triển khai dự án thay thế tối đa 30% lượng than hóa thạch trong lò nung clinker |
Tự phát điện từ nhiệt khí thải: Lối thoát cho tiền điện nhà máy
Với một nhà máy, quá trình nung clinker tỏa ra lượng nhiệt khí thải khổng lồ. Khi lắp đặt hệ thống thu hồi phần nhiệt thừa này để chạy tuabin phát điện, nhà sản xuất sẽ bớt được một khoản tiền điện mua từ lưới điện quốc gia.
Lượng điện tự phát này tác động trực tiếp và làm giảm chi phí sản xuất xi măng ở các công đoạn ngốn nhiều điện nhất, đặc biệt là khâu vận hành máy nghiền nguyên liệu, nghiền than và nghiền xi măng.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, hệ thống tận dụng nhiệt khí thải của VICEM đã phát được 98,1 triệu kWh điện, đồng thời điện mặt trời áp mái cung cấp thêm 5,8 triệu kWh. Các dự án thu hồi nhiệt thải này hiện nay không chỉ đơn thuần là bảo vệ môi trường, mà đã trở thành khoản đầu tư cốt lõi để nâng cao hiệu quả túi tiền của nhà máy.
Dùng rác thải thay than: Cách hạ nhiệt chi phí sản xuất xi măng dài hạn
Bên cạnh tiền điện, giá than hóa thạch dùng để đốt lò nung clinker cũng là gánh nặng khổng lồ. Để gỡ khó, các nhà sản xuất đang tăng tốc đưa rác thải công nghiệp, chất thải nguy hại vào làm nhiên liệu thay thế.
- Tại Xi măng Đồng Lâm: Trong tháng 8, doanh nghiệp này triển khai dự án sử dụng nhiên liệu thay thế với mục tiêu bù đắp tối đa khoảng 30% nhiên liệu hóa thạch trong vận hành lò nung clinker. Trước đó, hệ thống phát điện từ nhiệt dư công suất 8.700 kW đi vào hoạt động đã đáp ứng khoảng 30% nhu cầu điện của nhà máy.
- Tại VICEM: 180.486 tấn chất thải đã được đưa vào sử dụng trong 6 tháng đầu năm để làm nguyên liệu hoặc nhiên liệu thay thế.
Những con số này chứng minh một xu hướng rõ ràng: các nhà máy đang cố gắng giảm phụ thuộc đồng thời vào cả nguồn điện lưới mua ngoài lẫn nguồn than nhập khẩu. Đây mới là yếu tố cốt lõi giúp bình ổn chi phí sản xuất xi măng trong dài hạn, thay vì trông chờ vào những đợt giảm giá nguyên liệu ngắn hạn trên thị trường.
Vì sao chi phí của nhà máy giảm nhưng giá xi măng chưa giảm ngay?
Đây là điểm mấu chốt mà người mua và các đại lý cần hiểu đúng thực tế. Việc một nhà máy tự lo được một phần điện và rác thải đốt lò chưa đủ sức để làm giảm giá bán xi măng ngay lập tức.
Bởi vì, giá xi măng thành phẩm bán ra thị trường còn gánh thêm rất nhiều chi phí khác như: phần than và dầu hóa thạch còn lại, đá vôi, phụ gia, bao bì vỏ bao, chi phí vận chuyển đường bộ/đường thủy, lãi vay ngân hàng, và chi phí chiết khấu phân phối.
Trong bối cảnh năm 2026, khi giá nhiều nhóm vật liệu xây dựng vẫn chịu áp lực từ chi phí đầu vào và chi phí logistics leo thang, việc tự chủ năng lượng chỉ đóng vai trò là "tấm khiên" bảo vệ nhà máy.
Nói cách khác, nếu giá điện hay giá than thế giới có tăng vọt, những nhà máy đã tự chủ được điện nhiệt dư và nhiên liệu thay thế sẽ không bị áp lực phải tăng giá bán bán lẻ, hoặc nếu tăng thì mức tăng sẽ ít hơn các nhà máy phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn mua bên ngoài. Đây mới là giá trị thực tế của công nghệ tiết kiệm năng lượng.
Bí quyết cho đại lý: Hãy nhìn vào khả năng kiểm soát chi phí của nhà máy
Mặc dù chi phí vận hành của nhà sản xuất nghe có vẻ xa vời với việc mua bán hằng ngày của đại lý, nhưng nó lại quyết định trực tiếp tới các chính sách bán hàng tại khu vực của bạn:
- Nhà máy tự chủ năng lượng tốt: Sẽ có dòng tiền khỏe, nguồn hàng ổn định, và có nhiều dư địa hơn để giữ giá, hỗ trợ chi phí vận chuyển hoặc linh hoạt chiết khấu cho đại lý khi thị trường cạnh tranh gay gắt. Hiện trạng này được phân tích tại bài viết về sự phân hoá lợi nhuận giữa các doanh nghiệp bao gồm các đơn vị kiểm soát tốt giá vốn và đơn vị chịu áp lực nợ vay.
- Nhà máy phụ thuộc hoàn toàn bên ngoài: Khi giá than, giá điện tăng, họ buộc phải ưu tiên bảo vệ biên lợi nhuận, dẫn đến việc siết chặt chiết khấu, tăng giá niêm yết hoặc bấp bênh nguồn cung. Điều này làm tăng rủi ro cho đại lý trước thực tế giá xi măng khó giảm dù sức mua xi măng tăng mạnh trên diện rộng.
Do đó, bên cạnh việc theo dõi biến động sức mua thông qua báo cáo giải thích nguyên nhân sức mua xi măng cả 3 miền cùng tăng, người bán nên bám sát thêm ba tín hiệu thực tế từ phía nhà máy để có kế hoạch nhập hàng hợp lý:
- Thương hiệu nào đang tự chủ dòng điện tốt hơn?
- Thương hiệu nào chủ động sử dụng nhiên liệu thay thế để bình ổn giá thành?
- Nhà máy nào có lợi thế logistics đường thủy để giảm chi phí vận chuyển?
Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp xi măng trong tương lai sẽ không chỉ nằm ở công suất thiết kế hay mạng lưới phân phối, mà còn nằm ở việc ai sản xuất được một tấn xi măng với mức chi phí sản xuất xi măng ổn định và tối ưu nhất.
Cem.Mart
