Nhu cầu xi măng phục hồi, vì sao lợi nhuận doanh nghiệp vẫn phân hóa?

Nhu cầu xi măng tăng rõ trong năm 2026 đang giúp nhiều nhà máy dễ thở hơn ở khâu sản xuất và bán hàng. Nhưng nhìn vào báo cáo tài chính mới công bố thì rõ ràng bán được nhiều chưa đảm bảo lãi nhiều — thứ tạo ra khác biệt lại là ai kiểm soát tốt giá vốn, chi phí bán hàng, năng lượng và lãi vay.

Theo Báo cáo tháng 7/2026 của CIDC, tiêu thụ xi măng nội địa đạt gần 8,17 triệu tấn, tăng 9% so với tháng trước và 33% so với cùng kỳ. Sản xuất toàn ngành cũng tăng 14% theo tháng và 25% so với cùng kỳ. Đây là bối cảnh nhu cầu xi măng chung của cả ngành, nhưng xuống đến từng doanh nghiệp thì bức tranh không đều màu như vậy.

Có nơi bán tốt, lãi còn tốt hơn

VICEM Hoàng Thạch là ví dụ rõ nhất. Theo kết quả kinh doanh 6 tháng đầu năm, doanh thu thuần đạt 2.085,20 tỷ đồng, tăng 20,31% so với cùng kỳ — nhưng lợi nhuận sau thuế lại tăng tới 99,04%, đạt 80,62 tỷ đồng. Tức là lãi tăng nhanh gần gấp 5 lần tốc độ tăng doanh thu.

Biên lợi nhuận gộp của doanh nghiệp cũng nhích từ 10,75% lên 11,80%. Nói cách khác, Hoàng Thạch không chỉ bán được nhiều hàng hơn, mà bán mỗi tấn cũng giữ lại được nhiều tiền hơn.

VICEM Hoàng Mai thì đi theo hướng ổn định chắc tay hơn là bứt phá: 7 tháng đầu năm sản xuất gần 850.000 tấn, tiêu thụ 861.000 tấn, mang về hơn 911 tỷ đồng doanh thu và 11,6 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế. Doanh nghiệp này vẫn đang duy trì việc dùng nhiên liệu, nguyên liệu thay thế để bớt phụ thuộc đầu vào truyền thống — một hướng đi phòng thủ khá rõ trong bối cảnh chi phí biến động.

Nhưng có nơi bán tốt không có nghĩa là lãi tốt

Ở chiều ngược lại, Xi măng và Xây dựng tại thị trường Quảng Ninh là trường hợp cho thấy rủi ro chi phí vẫn treo lơ lửng dù thị trường tốt lên.

Báo cáo quý II/2026 cho thấy doanh thu thuần tăng 33,41% so với cùng kỳ — nghe có vẻ khả quan — nhưng giá vốn tăng tới 39,7%, còn chi phí bán hàng thì tăng vọt 129,72%. Kết quả: lợi nhuận sau thuế quý II giảm 43,79%, chỉ còn 6,68 tỷ đồng.

Đây là lý do không nên vội mặc định hễ nhu cầu xi măng tăng là nhà sản xuất nào cũng có dư địa giảm giá hay tăng chiết khấu. Sức mua tốt lên giúp bán được nhiều hàng hơn, nhưng lãi cuối cùng còn tùy vào than, điện, vận chuyển, nguyên liệu, chi phí phân phối và cả năng lực vận hành riêng của từng nhà máy — những thứ không đổi chỉ vì thị trường ấm lên.

Khoảng cách giữa sản lượng bán và lợi nhuận thực tế này vốn đã được đề cập trong bài phân tích về áp lực chi phí xi măng trước đây, và đây rõ ràng sẽ là câu chuyện xuyên suốt năm nay chứ không phải hiện tượng nhất thời.

Sự phân hoá lợi nhuận rõ ràng giữa các doanh nghiệp ngay cả khi nhu cầu XM đang tăng cao

Với đại lý, điều này có ý nghĩa gì?

Với người bán, sự phân hóa giữa các nhà sản xuất có thể còn đáng quan tâm hơn con số tiêu thụ chung toàn ngành.

Doanh nghiệp kiểm soát tốt chi phí, dòng tiền khỏe thường rộng tay hơn trong chính sách bán hàng — giữ nguồn hàng ổn định, hỗ trợ phân phối, linh hoạt theo từng thị trường. Ngược lại, nơi giá vốn đang leo nhanh nhiều khả năng sẽ phải siết lại biên lợi nhuận, khiến dư địa giảm giá hay mở rộng chiết khấu hẹp hơn.

Tất nhiên đây không phải quy luật tuyệt đối — chính sách bán hàng còn phụ thuộc thị phần, tồn kho, mức cạnh tranh từng khu vực. Nhưng với đại lý, đây là tín hiệu nên để mắt song song với bảng giá, chứ không chỉ nhìn giá niêm yết mỗi ngày.

Nhìn thêm chất lượng của đà phục hồi, không chỉ số lượng

Theo số liệu CIDC, nhu cầu xi măng tháng 7 vẫn đang tăng mạnh. Nếu đà này giữ được sang tháng 8-9, những doanh nghiệp đã cải thiện biên lợi nhuận từ trước sẽ bước vào nửa cuối năm với lợi thế rõ ràng hơn hẳn phần còn lại. Còn nếu giá vốn và chi phí phân phối tiếp tục leo thang, một số nhà máy có thể vẫn chật vật dù thị trường chung đang thuận.

Cem.Mart