Sự chênh lệch giữa giá công bố và giá mua thực tế trên thị trường, tình trạng khan hiếm cát đá cục bộ, chất lượng vật liệu chưa đồng đều, cùng những vướng mắc trong khâu điều chỉnh giá hợp đồng — bốn yếu tố này đang đan xen và tạo thêm sức ép cho các doanh nghiệp xây dựng, nhất là tại những công trình có nhu cầu vật liệu lớn.
Theo phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp xây dựng, khó khăn liên quan đến vật liệu hiện chủ yếu tập trung ở bốn nhóm: giá vật liệu, nguồn cung, chất lượng, và thủ tục điều chỉnh giá – thanh toán khối lượng.
Khi giá công bố chưa bắt kịp giá thị trường
Thông báo giá vật liệu xây dựng do địa phương ban hành vốn là một trong những căn cứ quan trọng để lập, phê duyệt dự toán và xác định mức điều chỉnh giá cho các công trình thuộc phạm vi áp dụng. Tuy nhiên, theo phản ánh, tại một số địa phương, giá mua thực tế ngoài công trình vào một số thời điểm lại cao hơn mức giá đã công bố.
Nguyên nhân được chỉ ra là do giá một số loại vật liệu biến động nhanh, trong khi việc cập nhật và công bố giá thường có độ trễ nhất định. Khi mức giá thực tế vượt qua mức giá làm căn cứ thanh toán hoặc điều chỉnh, phần chênh lệch phát sinh có thể trở thành gánh nặng mà nhà thầu phải tự bù đắp.
Áp lực này càng rõ nét hơn trong giai đoạn nguồn cung hạn chế, khi một số nhà thầu buộc phải chấp nhận mức giá mua cao hơn để bảo đảm tiến độ, do phải cạnh tranh nguồn hàng với các đơn vị khác. Bên cạnh đó, tài liệu cũng ghi nhận trường hợp giá niêm yết hoặc giá thông báo từ một số đơn vị cung cấp chưa phản ánh đầy đủ mức giá giao dịch thực tế trên thị trường, khiến việc xác định chi phí và thực hiện các thủ tục điều chỉnh giá trở nên phức tạp hơn.
Nguồn cung cát, đá có dấu hiệu thiếu hụt cục bộ
Ngoài bài toán giá cả, khả năng tiếp cận nguồn vật liệu cũng là mối quan tâm lớn của doanh nghiệp. Theo phản ánh trong tài liệu, tình trạng thiếu nguồn cung cát và đá xây dựng đang xuất hiện tại một số địa phương, đặc biệt ở những khu vực tập trung nhiều dự án hạ tầng có nhu cầu vật liệu lớn.
Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, một số dự án được cho là vẫn đang cần một khối lượng lớn cát san lấp, trong khi nguồn cung thực tế chưa theo kịp tiến độ thi công. Tình trạng tương tự cũng được ghi nhận đối với đá xây dựng. Khi nguồn hàng bị thu hẹp trong lúc nhu cầu từ các dự án tiếp tục tăng, doanh nghiệp không chỉ đối mặt với nguy cơ chậm tiến độ mà còn phải gánh thêm chi phí mua và vận chuyển vật liệu.
Dù vậy, cần lưu ý rằng tài liệu gốc chưa cung cấp số liệu tổng hợp cụ thể về mức độ thiếu hụt nguồn cung theo từng địa phương, từng dự án, hay một phép so sánh cung – cầu trên phạm vi toàn thị trường.
Chất lượng vật liệu trở thành mối quan tâm khi nguồn hàng hạn chế
Chất lượng cát, đá và các vật liệu đầu vào có tác động trực tiếp đến chất lượng công trình. Đối với vật liệu rời khai thác từ mỏ, sự khác biệt tự nhiên về đặc tính giữa các mỏ, thậm chí giữa các đợt khai thác, có thể khiến việc duy trì độ đồng nhất giữa các lô hàng trở thành một vấn đề cần được kiểm soát chặt chẽ.
Tài liệu cũng đề cập đến những lo ngại xoay quanh hoạt động kiểm định chất lượng vật liệu, trong bối cảnh đã từng xuất hiện các vụ việc vi phạm tại một số đơn vị kiểm định. Khi nguồn cung khan hiếm, áp lực phải bảo đảm đủ vật liệu phục vụ tiến độ có thể khiến yêu cầu kiểm soát đầu vào trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu đủ để khẳng định rằng tình trạng thiếu vật liệu đang trực tiếp kéo giảm chất lượng vật liệu trên thị trường.
Điều chỉnh giá và thanh toán vẫn là nút thắt đối với nhà thầu
Một nhóm vướng mắc khác liên quan đến quy trình điều chỉnh giá vật liệu và thanh toán khối lượng thi công. Theo phản ánh, để thực hiện điều chỉnh giá, doanh nghiệp và chủ đầu tư thường phải hoàn thiện thêm các phụ lục hợp đồng, xác định rõ thời điểm vật liệu được đưa vào công trình, đồng thời thống nhất căn cứ giá áp dụng.
Quá trình này dễ phát sinh vướng mắc khi hồ sơ, thời điểm xác nhận, hoặc cách áp dụng quy định giữa các bên chưa thống nhất với nhau. Trong trường hợp phần giá trị điều chỉnh chưa được xác nhận hoặc thanh toán kịp thời, dòng tiền của nhà thầu có thể chịu thêm áp lực đáng kể — đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ vốn có nguồn lực tài chính hạn chế.
Áp lực vật liệu tác động đồng thời tới chi phí và tiến độ
Những phản ánh nêu trên cho thấy bài toán vật liệu xây dựng hiện nay không chỉ dừng ở biến động giá, mà còn liên quan mật thiết đến khả năng mua đủ hàng, kiểm soát chất lượng, và cơ chế thanh toán sau khi giá đầu vào thay đổi.
Đối với nhà thầu, chênh lệch giữa giá thực tế và giá làm căn cứ thanh toán có thể ảnh hưởng trực tiếp đến biên chi phí của công trình. Trong khi đó, tình trạng thiếu cát, đá hoặc nguồn cung không ổn định lại làm gia tăng rủi ro chậm tiến độ. Chính vì vậy, việc theo dõi sát diễn biến giá thị trường, khả năng cung ứng tại từng khu vực, cũng như quá trình cập nhật giá vật liệu của địa phương, đang trở thành những yếu tố mà doanh nghiệp tham gia các dự án xây dựng và hạ tầng cần đặc biệt lưu tâm.
Cem.Mart
