Quy định kiểm kê khí nhà kính mới từ 25/9: Mặt bằng giá trong ngành xi măng chịu tác động ra sao?

Việc triển khai đo đạc và kiểm kê khí nhà kính một cách quy chuẩn tại các cơ sở lò quay trong ngành xi măng là yêu cầu bắt buộc nhằm xây dựng nền móng dữ liệu phát thải sạch cho lộ trình phân bổ hạn ngạch sau này. Tuy nhiên, đối với các chủ đại lý và nhà thầu xây dựng, điều quan trọng nhất lúc này là nhận diện đúng bản chất của chính sách để chủ động điều phối kế hoạch nhập hàng, tránh bị ảnh hưởng bởi những tin đồn thổi tăng giá thiếu căn cứ.

Phân biệt rõ hoạt động đo đạc phát thải và hạn ngạch carbon

Để đánh giá chính xác tác động của quy định mới, người mua và người bán cần tách bạch rõ hai khái niệm pháp lý thường bị đánh đồng trên thị trường ngành xi măng:

• Hoạt động kiểm kê phát thải: Là việc nhà máy xác định cụ thể mình phát thải bao nhiêu CO₂, phát sinh chủ yếu từ công đoạn nào và xây dựng sổ sách dữ liệu chuẩn để báo cáo cơ quan quản lý. Chu kỳ nộp báo cáo tiếp theo của các đơn vị được định hướng vào tháng 3/2027.
• Cơ chế phân bổ hạn ngạch carbon: Là bước đi sâu hơn, quy định mức trần phát thải mà cơ sở được phép xả ra trong một giai đoạn. Chương trình thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải giai đoạn 2025–2026 hiện chỉ áp dụng cho 110 cơ sở thuộc ba ngành nhiệt điện, thép, xi măng (trong đó có 51 nhà máy xi măng tham gia), hoàn toàn khác biệt với danh mục cơ sở bắt buộc phải thực hiện đo đạc, báo cáo định kỳ diện rộng theo Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Sự phân biệt này cho thấy việc nằm trong danh sách kiểm kê khí nhà kính diện rộng chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp xi măng phải lập tức gánh thêm chi phí mua hạn ngạch phát thải để cộng trực tiếp vào giá bán lẻ.

Khâu clinker là điểm mấu chốt quyết định chi phí kỹ thuật

So sánh phát thải CO₂ giữa Clinker và xi măng thành phẩm

Khi đi sâu vào số liệu thực tế của hoạt động sản xuất, clinker chính là khâu phát thải đậm đặc nhất và là nơi các nhà máy phải tập trung tối ưu hóa công nghệ để giảm dấu chân carbon:

• Hệ số phát thải trung bình quốc gia: Theo nghiên cứu thực tế về hệ số phát thải đặc trưng của sản xuất xi măng Việt Nam dựa trên số liệu của 71 dây chuyền thuộc 48 nhà máy, hệ số phát thải ước tính khoảng 718 kg CO₂ tương đương cho mỗi tấn xi măng thành phẩm, nhưng vọt lên tới 897 kg CO₂ tương đương đối với mỗi tấn clinker. Phản ứng phân hủy đá vôi hóa học trong lò nung clinker là nguồn phát sinh khí thải chính chứ không chỉ do quá trình đốt than.
• Giải pháp tự chủ năng lượng: Để giảm bớt cường độ carbon mà không làm chi phí sản xuất mất kiểm soát, các doanh nghiệp đã chủ động đi trước một bước. Số liệu từ Bản tin tháng 08/2026 cho thấy Tổng công ty VICEM đã phát được 98,1 triệu kWh điện sạch từ hệ thống tận dụng nhiệt dư trong 6 tháng đầu năm; trong khi Xi măng Đồng Lâm đang triển khai dự án sử dụng nhiên liệu thay thế hướng tới thay thế tối đa 30% lượng than cám đốt lò.

Những cải tiến kỹ thuật này đang giúp các nhà máy hấp thụ bớt chi phí tuân thủ môi trường, giữ cho giá thành xuất xưởng không bị biến động quá lớn. Doanh nghiệp nào làm chủ dữ liệu phát thải sớm hơn bằng cách hoàn thiện đo đạc định kỳ thì càng có nhiều cơ hội tối ưu giá vốn sản xuất trong dài hạn.

Tác động thực tế đối với đại lý bán lẻ và nhà thầu xây dựng

Trong ngắn hạn, người mua khối lượng lớn không nên coi mốc hiệu lực 25/9 của Quyết định 42 như một "tín hiệu tăng giá" tự động. Thực tế giao thương cho thấy giá bán tại các điểm phân phối vẫn chịu tác động trực tiếp và nhanh nhạy hơn từ biến động của giá than, giá điện, nguyên liệu đầu vào, chi phí logistics và cán cân cung - cầu thực tế tại từng vùng.

Cem.Mart