Nhiều dự án đầu tư công đang được đẩy nhanh tiến độ thi công giúp thúc đẩy nhu cầu xi măng phục hồi mạnh mẽ. Tuy nhiên, một nút thắt lớn về nguồn cung cát xây dựng, đá và đất san lấp đang khiến lượng vật liệu thực tế đưa vào công trình bị lệch pha đáng kể so với kế hoạch ban đầu.
Trong thực tế thi công tại các công trường, nhu cầu xi măng luôn đồng hành trực tiếp cùng nguồn cung cấp cát xây dựng để tiến hành các công đoạn trộn vữa và đổ bê tông kết cấu. Dù nhà máy xi măng có đủ hàng và đại lý có sẵn xe giao, nhưng nếu công trình thiếu cát san lấp hay cát xây tô, tiến độ thi công xây lắp bắt buộc phải kéo chậm lại.
Tình trạng này lý giải vì sao vào cuối tháng 8/2026, trong khi các doanh nghiệp sản xuất xi măng hoàn toàn chủ động được năng lực cung ứng, Chính phủ lại phải liên tục ra văn bản đốc thúc và điều phối nguồn vật liệu xây dựng thông thường giữa các tỉnh thành để gỡ nghẽn cho các dự án.
Thiếu cát xây dựng làm chậm tiến độ đổ bê tông và tiêu thụ xi măng
Dự án giải ngân tốt chưa chắc đã tiêu thụ nhiều xi măng ngay lập tức
Theo số liệu công bố từ Bộ Tài chính, tính đến hết ngày 31/7/2026, cả nước đã giải ngân được 425.312 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 41,9% kế hoạch do Thủ tướng Chính phủ giao. Đây là tín hiệu rất tích cực về mặt dòng vốn, tuy nhiên lượng vốn này không thể quy đổi trực tiếp và ngay lập tức sang sản lượng xi măng bán ra trên thị trường.
Thực tế, cơ cấu sử dụng vật liệu tại một dự án thay đổi hoàn toàn theo từng giai đoạn thi công:
- Giai đoạn đầu (san nền, xử lý móng, giải phóng mặt bằng): Công trường hầu như chỉ tiêu thụ đất đắp, cát san lấp, đá hộc và rất ít hoặc chưa cần dùng đến xi măng.
- Giai đoạn sau (đổ bê tông móng, làm cầu cống, xây thô, hoàn thiện): Đây mới là thời điểm công trình tăng tốc nhập lượng lớn xi măng rời và xi măng bao.
Bản tin Xi măng & VLXD tháng 08/2026 của CIDC chỉ ra một thực tế: khả năng cung ứng của các nhà máy xi măng luôn ở trạng thái sẵn sàng và nhanh chóng, trong khi nguồn cát xây dựng và đá lại bị giới hạn bởi vị trí mỏ, thủ tục cấp phép khai thác phức tạp và khoảng cách vận chuyển đường bộ. Khi công trường thiếu cát, nhà thầu buộc phải giãn tiến độ đổ bê tông, gián tiếp làm chậm nhịp nhập xi măng tại trạm trộn.
Sự lệch pha này cũng tương tự như bối cảnh giải ngân đầu tư công 7 tháng năm 2026: đạt 425.312 tỷ đồng nhưng dòng vốn vẫn cần độ trễ thực tế để chuyển hóa thành khối lượng bê tông đổ xuống móng công trình.
Bài học ở Quảng Ngãi khi nút thắt nằm ở khâu cấp phép mỏ cát xây dựng
Trường hợp thực tế tại tỉnh Quảng Ngãi là ví dụ rõ nét nhất cho thấy sự lệch pha giữa tài nguyên trên bản đồ và lượng cát thực tế có thể chở đến công trường.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng Quảng Ngãi công bố ngày 18/8/2026, cán cân cung cầu cát trên địa bàn tỉnh đang có sự chênh lệch lớn:
Nhu cầu cát xây dựng dự báo năm 2026: Cần khoảng 2,4 triệu m³.
Trữ lượng tài nguyên hiện có: Tỉnh có 39 mỏ cát còn hiệu lực với tổng trữ lượng khoảng 3,2 triệu m³.
Công suất khai thác thực tế được cấp phép: Chỉ đạt 0,725 triệu m³/năm (đáp ứng chưa đầy 1/3 nhu cầu thực tế của các công trường).
Rõ ràng, tài nguyên cát nằm dưới lòng đất thì nhiều, nhưng công suất khai thác bị khống chế ở mức thấp khiến nhà thầu đỏ mắt tìm cát đổ bê tông. Khi cát xây dựng thiếu hụt hoặc mỏ cát chưa hoàn tất thủ tục mở cửa, tiến độ xây lắp bị đình trệ, làm suy giảm trực tiếp nhu cầu xi măng thực tế tại địa bàn Quảng Ngãi.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này trên quy mô toàn quốc, Chính phủ yêu cầu chủ động quỹ mỏ vật liệu xây dựng liên tỉnh thông qua văn bản số 8368/VPCP-CN ký ngày 18/8/2026. Quyết sách này nhằm xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc gia về mỏ cát, trữ lượng, công suất khai thác và cơ chế điều phối liên vùng dự kiến hoàn thành trong tháng 10/2026.
Chủ đại lý xi măng cần theo dõi sát công đoạn thi công quanh địa bàn
Đối với các đại lý và nhà phân phối, việc chỉ nghe thông tin dự án được duyệt vốn lớn rồi vội vàng ôm hàng, tích trữ xi măng đầy kho sẽ tiềm ẩn rủi ro chôn vốn rất cao. Thay vào đó, hãy áp dụng các bước rà soát thực tế sau:
- Xác định công đoạn thi công của dự án: Nếu các công trình lớn xung quanh đang san nền hoặc đắp đất, trạm trộn sẽ chưa chạy hết công suất. Hãy đợi đến khi công trình xử lý xong nền móng và chốt xong nguồn cát đá, đó mới là lúc đại lý nhập lượng lớn xi măng để đón đầu.
- Bám sát biến động giá vật liệu đi kèm: Trong quý II, giá cát và đá xây dựng tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Chi phí này tăng cao sẽ đẩy tổng chi phí xây thô lên, buộc nhiều nhà thầu tư nhân giãn tiến độ thi công để chờ giá hạ nhiệt, kéo theo lượng xi măng tiêu thụ chậm lại.
- Đo lường tốc độ quay vòng kho: Trong bối cảnh này, sự ổn định của dòng tiền quan trọng hơn việc chạy theo sản lượng cơ học toàn quốc. Đây cũng là lý do vì sao dù tiêu thụ xi măng cả 3 miền cùng tăng, thực tế buôn bán tại từng địa bàn vẫn có sự phân hóa rõ rệt tùy thuộc vào độ gỡ nghẽn nguồn cát của địa phương đó.
Nhìn chung, bước sang tháng 9, việc theo dõi sát sao tiến độ san nền và nguồn cát xây dựng của các công trình quanh khu vực sẽ là chiếc la bàn thực tế giúp đại lý xi măng điều tiết lượng tồn kho an toàn và xoay vòng vốn nhanh nhất.
Cem.Mart
