Mức tăng giá vật liệu xây dựng bình quân từ 18% đến 20% đang tạo áp lực lớn lên dự toán thi công khi tỷ lệ dự phòng chi phí tại nhiều dự án hạ tầng chỉ được bố trí ở mức khoảng 10%.
Mặt bằng giá vật liệu xây dựng ghi nhận đà tăng bình quân 18–20% so với thời điểm đầu năm, trong khi hạn mức dự phòng chi phí cho biến động giá tại phần lớn các công trình giao thông trọng điểm hiện duy trì ở mức xấp xỉ 10%. Sự lệch nhịp giữa biên độ tăng giá vật tư đầu vào và biên độ dự phòng ngân sách khiến các nhà thầu thi công phải chủ động tính toán lại bài toán cân đối dòng tiền tại từng gói thầu.
Áp lực từ đà tăng giá vật tư và nút thắt công suất cung ứng
Thực tế triển khai tại các đại lý phân phối và công trường cho thấy sự gia tăng chi phí xuất hiện đồng loạt ở nhiều nhóm vật tư cốt lõi như thép, xi măng, đá và cát xây dựng. Tương tự diễn biến từng được ghi nhận khi nhiều loại vật liệu xây dựng đồng loạt lập mặt bằng giá mới, đà tăng hiện tại tác động trực tiếp đến đơn giá bê tông tươi và dự toán xây lắp kết cấu.
Bên cạnh yếu tố đơn giá, khả năng đáp ứng khối lượng thực tế hằng ngày từ các mỏ nguyên liệu cũng là biến số ảnh hưởng lớn đến tiến độ. Có những trường hợp dù trữ lượng mỏ về tổng thể đủ đáp ứng nhu cầu toàn dự án, nhưng công suất khai thác và cung ứng thực tế hằng ngày tại chỗ chỉ đạt khoảng 30% so với tiến độ thi công cao điểm.
Sự thiếu hụt cục bộ này dẫn đến tình trạng nhiều công trình dù đã có nguồn cấp cam kết nhưng vẫn thiếu vật liệu tích trữ tại chân công trường. Điển hình như tại dự án cao tốc Cao Lãnh – An Hữu (thành phần 1), việc chưa tập kết đủ khối lượng đá móng đã ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp độ trải vải và thi công móng đường.
Thi công cao tốc Cao Lãnh - An Hữu. (Nguồn: Báo Xây dựng, Vĩnh Phú)
Sự phân hóa tiến độ và bài toán quản trị chi phí chặng cuối
Theo dữ liệu theo dõi hạ tầng, trong số 61 dự án và dự án thành phần giao thông đang triển khai trên toàn quốc, có 19 dự án ghi nhận tiến độ chậm hơn so với kế hoạch ban đầu. Tương tự thực trạng phân hóa tiến độ giải ngân tại các công trình trọng điểm, các gói thầu chịu áp lực lớn nhất thường rơi vào nhóm dự án có cự ly vận chuyển vật liệu đường dài.
Cơ cấu chi phí nhận hàng tại công trường chịu tác động mạnh bởi chặng đường vận tải. Như mẫu khảo sát tại 47 đầu mối kê khai giá cát đá địa phương, cự ly vận chuyển đường bộ kéo dài thêm 20–30 km có thể đẩy tổng chi phí vật liệu nhận thực tế tăng thêm 30–50%.
Về mặt quản lý ngân sách, biên độ tăng giá 18–20% so với tỷ lệ dự phòng 10% phản ánh khoảng cách giữa chỉ số giá thị trường và hạn mức dự phòng chung, không đồng nghĩa với việc toàn bộ các dự án đồng loạt vượt dự toán 8–10%. Mức độ tác động thực tế phụ thuộc vào tỷ trọng vật liệu trong từng loại kết cấu, hợp đồng đơn giá cố định hay điều chỉnh, cũng như khả năng đàm phán cước vận tải của nhà thầu.
Nguồn dữ liệu: Tổng hợp từ Báo Xây dựng, Báo Điện tử Chính phủ.
Cem.Mart
