» Các chuyên gia trên thế giới đều khẳng định: 10 năm tới (2026 - 2036) sẽ là "thập kỷ bản lề" để ngành xi măng thoát xác từ một "gã khổng lồ phát thải" thành "hạt nhân của kinh tế tuần hoàn".
Tại Việt Nam, từ năm 2026, ngành xi măng chính thức bước vào giai đoạn bắt buộc dán nhãn năng lượng và thí điểm hạn ngạch phát thải carbon. Xu hướng xi măng xanh không còn là việc lựa chọn thêm cho “sang chảnh" mà là tấm vé sinh tồn của doanh nghiệp.
1. Lộ trình 3 giai đoạn của xi măng xanh trong 10 năm tới
Giai đoạn 1: "Chuyển mình bắt buộc" (2026 - 2028)
Đây là giai đoạn "luật hóa" các tiêu chuẩn xanh.
- Tiêu chuẩn hóa: Các dòng xi măng thấp carbon (Low Carbon Cement) sẽ chiếm ưu thế tại các dự án đầu tư công và công trình có vốn FDI (để đạt chứng chỉ LEED, LOTUS).
- Hạn ngạch phát thải: 51 nhà máy xi măng lớn tại Việt Nam bắt đầu thực hiện thí điểm hạn ngạch phát thải. Ai phát thải quá mức sẽ phải bỏ tiền mua tín chỉ carbon.
- Tối ưu hóa Clinker: Tỷ lệ Clinker toàn ngành sẽ được ép xuống mức dưới 65%, thay thế bằng tro xỉ nhiệt điện, thạch cao nhân tạo và đá vôi nghiền mịn.
Giai đoạn 2: Bùng nổ công nghệ xanh (2029 - 2032)
Tuy các công nghệ giảm hệ số clinker ngày càng nhiều, nhưng giai đoạn này sẽ chính thức chuẩn hóa và áp dụng phổ biến. Giai đoạn này cũng sẽ chứng kiến sự xuất hiện của các loại vật liệu và nhiên liệu thay thế thế hệ mới.
- Nhiên liệu thay thế (AF): Việc sử dụng rác thải sinh hoạt và rác thải công nghiệp làm nhiên liệu đốt lò nung sẽ trở thành tiêu chuẩn vận hành (chiếm 30-50% nhiệt năng). Nhà nước sẽ giao nhiệm vụ cho các nhà máy xi măng kiêm luôn vai trò "lò thiêu rác khổng lồ" của đô thị khu vực.
- Đất sét nung (Calcined Clay): Đây có vẻ là một xu hướng còn tranh cãi tại Việt Nam, nhưng sẽ không chệch khỏi công nghệ chung toàn cầu. Xi măng sử dụng đất sét nung (LC3) sẽ phổ biến vì giúp giảm tới 40% lượng CO2 so với xi măng Portland truyền thống nhưng vẫn giữ được cường độ chịu lực cao.
- Tín dụng xanh: Các ngân hàng sẽ ưu tiên lãi suất thấp cho những dự án sử dụng 100% xi măng xanh.
Giai đoạn 3: Kỷ nguyên Net Zero trong sản xuất xi măng (2033 - 2036)
Công nghệ thu giữ carbon bắt đầu đi vào thực tế thương mại khi đã chín muồi và bắt buộc áp dụng toàn cầu. Việt Nam là một thị trường lớn, thu hút các nhà đầu tư và cung cấp công nghệ từ EU, Nhật Bản, TQ…
- CCUS (Thu giữ và Lưu trữ Carbon): Sau giai đoạn thí điểm, các hệ thống CCUS sẽ được lắp đặt tại các cụm nhà máy lớn. CO2 thay vì thải ra môi trường sẽ được thu giữ để sản xuất đá khô, soda hoặc bơm xuống lòng đất, nén ép ở áp suất cao và chứa trong các boongke chuyên dụng.
- Bê tông hấp thụ CO2: Xuất hiện các loại bê tông "nghịch lý" - càng để lâu trong không khí, chúng càng hấp thụ CO2 để trở nên cứng hơn (quá trình khoáng hóa carbon).
- Kinh tế tuần hoàn đóng: Phế thải xây dựng (xà bần, bê tông cũ…) được nghiền nát và tái chế 100% để làm cốt liệu và nguyên liệu sản xuất xi măng mới.
Bảng so sánh: Xi măng truyền thống - Xi măng xanh (Dự báo 2035)
| Đặc điểm | Xi măng truyền thống (OPC) | Xi măng xanh - Green Cement (2035) |
| Phát thải CO2 | ~800 - 900 kg/tấn | < 400 kg/tấn (giảm >50%) |
| Thành phần Clinker | 90 - 95% | 40 - 50% |
| Nhiên liệu đốt | Than đá, dầu DO (100%) | Rác thải, Sinh khối, Hydro, Oxygen (50-70%) |
| Giá thành | Rẻ nhất (nhưng sẽ chịu thuế Carbon cao) | Cạnh tranh (nhờ ưu đãi thuế và tín chỉ Carbon). Thị trường chấp nhận |
Cuộc đua “nhãn hiệu Xanh” đã bắt đầu?
Tại Việt Nam, nhiều thương hiệu lớn đã gia nhập dòng “xi măng Xanh” với sự công nhận của các tổ chức Quốc tế có uy tín. Dưới đây là danh sách một số thương hiệu đang dẫn đầu cuộc đua xi măng xanh tại Việt Nam với các dòng sản phẩm tiêu biểu (không đầy đủ):
1. INSEE Việt Nam
INSEE là đơn vị tiên phong và sở hữu danh mục sản phẩm có chỉ số phát thải CO2 thấp nhất thị trường nhờ công nghệ nghiền hiện đại và sử dụng nguyên liệu thay thế.
Sản phẩm tiêu biểu:
- INSEE ECO Đa dụng: Giảm tới 30% lượng CO2 so với xi măng truyền thống.
- INSEE Power S: Chuyên dụng cho bê tông móng và kết cấu, đạt chứng nhận EPD quốc tế.
Điểm mạnh: Đạt chứng nhận "Nhãn Xanh" của Hội đồng Công trình Xanh Singapore (SGBC) mức cao nhất (4 sao).
2. Fico-YTL
Đây là đối thủ đáng gờm nhất của INSEE trong phân khúc vật liệu bền vững tại phía Nam.
Sản phẩm tiêu biểu:
- Dòng ECOCem: Loại xi măng nhãn xanh có mức giảm phát thải CO2 từ 40 - 50%.
- Supreme Series (Flow, Cast, Shield): Các dòng xi măng xanh chuyên dụng cho bê tông tươi và cấu kiện đúc sẵn.
Điểm mạnh: Tập trung mạnh vào Kinh tế tuần hoàn, sử dụng tro xỉ và phế thải công nghiệp làm nguyên liệu thay thế một cách triệt để.
3. SCG (Thái Lan)
Gã khổng lồ từ Thái Lan đã đồng bộ hóa toàn bộ danh mục sản phẩm theo tiêu chuẩn "SCG Green Choice".
Sản phẩm tiêu biểu:
- SCG Low Carbon Super Xi Măng: Dòng sản phẩm mới giúp giảm phát thải CO2 hơn 20%, tăng độ bền và khả năng chống thấm cho công trình.
- SCG Low Carbon PCB50: Dành cho các dự án hạ tầng lớn đòi hỏi cường độ cao và thân thiện môi trường.
Điểm mạnh: Ứng dụng công nghệ Nano giúp tăng độ bền kết cấu dù giảm tỷ lệ Clinker.
4. VICEM (Tổng Công ty Xi măng Việt Nam)
Với vị thế là đơn vị nhà nước lớn nhất, VICEM đang chuyển dịch mạnh mẽ theo mô hình "Phát thải ròng bằng 0".
Sản phẩm tiêu biểu: Các dòng xi măng của VICEM Hà Tiên, VICEM Hoàng Thạch, VICEM Bút Sơn hiện nay đều được tối ưu hóa theo hướng xi măng hỗn hợp (Blended Cement).
Điểm mạnh: Đi đầu trong việc đốt rác thải sinh hoạt để thay thế than đá trong lò nung, giúp xử lý vấn đề môi trường cho các đô thị lớn.
Do đó, các nhà thầu hoặc chủ đầu tư, hãy bắt đầu tìm hiểu nghiêm tục về hệ số phát thải tích hợp (Embodied Carbon) trong vật liệu ngay từ hôm nay, nếu không muốn bị hụt hơi trong 5 - 10 năm nữa. Đến năm 2030, hồ sơ thầu không có "chỉ số xanh" sẽ rất khó để chiến thắng tại các dự án lớn.
Cem.Info
