Mặc dù sức mua của thị trường nội địa ghi nhận phục hồi khá tốt trong những tháng qua, hoạt động sản xuất clinker tại một số đơn vị vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản thực tế từ khâu khai thác đá vôi. Điển hình là nút thắt phát sinh hơn 354.000 tấn đá phi nguyên liệu tại mỏ đá Áng Quan của Công ty Cổ phần Xi măng Hạ Long.
Hoạt động sản xuất clinker tại các nhà máy luôn yêu cầu tính liên tục và độ ổn định rất cao về chất lượng nguyên liệu đầu vào. Tuy nhiên, trường hợp vướng mắc tại mỏ đá Áng Quan của Xi măng Hạ Long cho thấy, ngay cả khi công suất thiết kế lớn và thị trường có tín hiệu khởi sắc, khả năng duy trì chạy lò vẫn chịu tác động lớn bởi các biến số địa chất và thủ tục hành chính mỏ.
Điểm nghẽn từ 354.000 tấn đá phi nguyên liệu nằm tại khai trường
Tối ngày 6/9/2026, UBND thành phố Quảng Ninh đã có buổi làm việc trực tiếp với Công ty Cổ phần Xi măng Hạ Long nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong hoạt động sản xuất. Tâm điểm của các khó khăn này nằm ở nguồn nguyên liệu, mặt bằng khai thác mỏ và thủ tục đất đai.
Cụ thể, tại mỏ đá vôi Áng Quan (xã Thống Nhất), khi doanh nghiệp tiến hành khai thác xuống dưới cao độ +200 m đã bắt đầu xuất hiện những thay đổi lớn về địa chất:
- Sự xuất hiện của đá phi nguyên liệu: Doanh nghiệp gặp phải các lớp đá có hàm lượng silic cao, đá vôi silic, đá phiến silic và một số loại đá khác không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật để làm nguyên liệu đầu vào cho dây chuyền sản xuất xi măng.
- Tồn đọng khối lượng lớn: Tính đến cuối tháng 6/2026, lượng đá phi nguyên liệu phải đào xúc, vận chuyển và tập kết tạm thời tại khai trường đã lên tới khoảng 354.000 tấn.
- Hệ quả trực tiếp: Khối lượng đá này hiện đang chiếm dụng diện tích mặt bằng khai thác khá lớn, gây ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn lao động tại mỏ và làm cản trở tiến độ mở vỉa, khai thác các lớp đá vôi đạt chuẩn ở phía dưới. Đáng chú ý, lượng đá này sẽ vẫn tiếp tục phát sinh thêm trong quá trình khai thác sâu hơn.
Cần lưu ý rằng, con số 354.000 tấn đá phi nguyên liệu này không đồng nghĩa với việc nhà máy bị thiếu hụt đúng một lượng nguyên liệu tương đương, và cũng không thể suy diễn máy móc rằng sản lượng xi măng thành phẩm sẽ sụt giảm theo tỷ lệ này. Bản chất ở đây là diện tích bãi chứa bị quá tải, gây tắc nghẽn cục bộ quy trình vận hành mỏ khai thác đá.
Hiện tại, lượng đá phát sinh này không phù hợp cho việc sản xuất xi măng. Tuy nhiên, chúng không hẳn là loại bỏ đi hoàn toàn. Trong các đợt kiểm tra hiện trường gần đây, cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ninh đang xem xét phương án hướng dẫn doanh nghiệp xử lý, tận dụng lượng đá phi nguyên liệu này để làm vật liệu xây dựng thông thường, vừa giúp giải phóng mặt bằng khai trường, vừa tránh lãng phí tài nguyên.
Rào cản kép từ nguồn đất sét và bài toán công suất chạy lò
Không chỉ gặp khó khăn tại mỏ đá Áng Quan, Xi măng Hạ Long còn đối mặt với vướng mắc tại mỏ sét Làng Bang A. Các trở ngại tại đây liên quan đến cả ba khía cạnh: chất lượng nguyên liệu sét biến động, mặt bằng thực tế để triển khai đào xúc và các thủ tục pháp lý về giao đất, thuê đất kéo dài.
Những rào cản kép về mỏ đá vôi và mỏ sét đang gián tiếp thử thách khả năng tối ưu hóa công suất của doanh nghiệp này. Về cấu trúc kỹ thuật:
- Công suất chạy lò: Nhà máy Xi măng Hạ Long vận hành thương mại từ tháng 2/2010, sở hữu lò nung clinker với công suất thiết kế 5.500 tấn clinker/ngày (tương đương khoảng 2,07 triệu tấn xi măng PCB40/năm).
- Phân bổ sản lượng: Nhà máy chính tại xã Thống Nhất có công suất nghiền đạt khoảng 0,85 triệu tấn xi măng/năm. Phần clinker còn lại sẽ được đóng bao và vận chuyển bằng đường thủy nội địa vào trạm nghiền phía Nam tại Khu công nghiệp Hiệp Phước (TP.HCM) có công suất 1,22 triệu tấn/năm.
Trong quy trình công nghệ, clinker đóng vai trò là xương sống quyết định chất lượng xi măng thành phẩm. Để bù đắp lượng clinker thiếu hụt hoặc cắt giảm chi phí sản xuất, xu hướng hiện nay của các nhà máy là tìm cách giảm tỷ lệ clinker thông qua việc tăng cường các phụ gia khoáng hoạt tính mà không làm giảm cường độ chịu lực của sản phẩm. Tuy nhiên, việc chủ động nguồn đá vôi và đất sét đạt chuẩn tại chỗ vẫn là điều kiện tiên quyết để nhà máy duy trì nhịp chạy lò ổn định cho hơn 500 lao động có thu nhập thường xuyên.
Sự lệch pha giữa đà phục hồi toàn ngành và thực tế tại mỏ
Vướng mắc địa chất tại mỏ đá Áng Quan xuất hiện đúng vào thời điểm thị trường vật liệu xây dựng trong nước đang phát đi nhiều tín hiệu khởi sắc rõ nét.
Số liệu thống kê bán niên năm 2026 từ Trung tâm Thông tin và CSDL Xi măng (CIDC) cho thấy, tổng tiêu thụ xi măng và clinker toàn quốc đạt 60,98 triệu tấn (tăng 15,7% so với cùng kỳ năm trước). Trong đó, tiêu thụ nội địa đạt 41,58 triệu tấn (tăng 16,1%), còn hoạt động xuất khẩu xi măng và clinker đạt 19,40 triệu tấn (tăng 14,7%).
Đà tăng tốc này tiếp tục được duy trì rất mạnh trong tháng 7/2026 với sản lượng sản xuất xi măng toàn ngành đạt 12,11 triệu tấn (tăng 14% so với tháng 6 và tăng 25% so với cùng kỳ năm 2025). Tổng lượng tiêu thụ cùng tháng đạt 11,30 triệu tấn (tăng 8% theo tháng và tăng 23% theo năm).
Thế nhưng, sự tương phản giữa những con số tăng trưởng ấn tượng của toàn ngành và rào cản khai thác mỏ tại Hạ Long cho thấy một thực tế: Sức mua thị trường phục hồi chưa đủ để đảm bảo mọi nhà máy đều vận hành thuận lợi.
Khi đầu ra đã rộng đường hơn, điểm nghẽn của doanh nghiệp lại dịch chuyển về khâu tự chủ nguồn nguyên liệu thô tại chỗ và chi phí nội bộ. Để đưa clinker từ nhà máy chính ra các vùng tiêu thụ hoặc xuất khẩu, khâu vận chuyển clinker bằng đường thủy đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ từ năng lực bốc xếp tại cảng cho đến việc kiểm soát độ ẩm, hao hụt dọc đường nhằm bảo vệ biên lợi nhuận vốn đang rất mỏng.
Do đó, việc UBND thành phố Quảng Ninh chủ động kiểm tra hiện trường và làm việc với doanh nghiệp trong ngày 6/9/2026 là bước đi kịp thời. Giải phóng được b bãi đá vôi silic tại Áng Quan và khơi thông mặt bằng mỏ sét Làng Bang A sẽ là chìa khóa quan trọng để Xi măng Hạ Long ổn định kế hoạch chạy lò nung, đảm bảo nguồn hàng chất lượng cung ứng cho hệ thống đại lý cả hai miền Nam – Bắc trong giai đoạn cao điểm cuối năm.
Cem.Mart
