» Trong giai đoạn 2026–2030, TP.HCM bước vào cao điểm triển khai các dự án hạ tầng, giao thông và đầu tư công quy mô lớn, kéo theo nhu cầu vật liệu xây dựng tăng nhanh. Tuy nhiên, khả năng cung ứng, đặc biệt đối với cát xây dựng và cát san lấp, đang bộc lộ nhiều hạn chế, tạo áp lực lớn lên thị trường và tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến tiến độ cũng như chi phí thực hiện các công trình trọng điểm.
Áp lực bảo đảm nguồn cung vật liệu cho các dự án lớn ngày càng rõ nét khi nhu cầu đá, cát và vật liệu san lấp tăng nhanh, trong khi nguồn cung chưa theo kịp. Sự mất cân đối giữa cung và cầu không chỉ khiến giá vật liệu leo thang mà còn tiềm ẩn rủi ro kéo dài thời gian thi công nhiều công trình quan trọng trong thời gian tới.
Nhu cầu vật liệu gia tăng, thị trường đối mặt nguy cơ thiếu hụt
Theo tổng hợp của Sở Xây dựng TP.HCM, trong năm 2026, thành phố cần trên 28 triệu m³ đá xây dựng, gần 15,6 triệu m³ cát xây dựng, khoảng 52,9 triệu m³ cát san lấp cùng hơn 23,7 triệu m³ đất san lấp để phục vụ các dự án hạ tầng, giao thông, nhà ở và chỉnh trang đô thị.
Trong giai đoạn 2027–2030, nhu cầu tiếp tục tăng cao với hơn 79 triệu m³ đá xây dựng, khoảng 61,6 triệu m³ cát xây dựng và gần 178 triệu m³ cát san lấp. Con số này chưa bao gồm khối lượng lớn dành cho các dự án đặc thù như khu đô thị lấn biển Cần Giờ. Việc nhiều chương trình giao thông trọng điểm, công trình chống ngập và dự án nhà ở triển khai đồng thời đã tạo áp lực rất lớn lên thị trường vật liệu xây dựng, trong khi tài nguyên tại chỗ của thành phố còn hạn chế.
Đối với đá xây dựng, trữ lượng được đánh giá vẫn tương đối dồi dào, tuy nhiên việc khai thác chưa đạt tiềm năng do vướng mắc về thủ tục pháp lý, gia hạn giấy phép và giới hạn công suất. Năm 2026, nguồn đá xây dựng của TP.HCM có thể thiếu khoảng 30%, nhưng nếu các mỏ hiện hữu được gia hạn, nâng công suất và bổ sung thêm mỏ mới, nguồn cung về cơ bản có thể đáp ứng nhu cầu.
Dự án Vành đai 3 nhiều giai đoạn rơi vào tình trạng thiếu cát san lấp, ảnh hưởng đến tiến độ thi công
Cát xây dựng và cát san lấp tiếp tục là nút thắt lớn
So với đá xây dựng, cát xây dựng và cát san lấp đang là điểm nghẽn nghiêm trọng nhất của thị trường vật liệu xây dựng TP.HCM. Theo Sở Xây dựng, trong năm 2026, tổng lượng cát xây dựng mà thành phố có thể huy động tối đa chỉ đạt khoảng 6 triệu m³, tương đương chưa tới 40% nhu cầu thực tế.
Hiện nay, khoảng 36% cát xây dựng của TP.HCM được cung cấp từ hoạt động nạo vét sông Đồng Nai và sông Sài Gòn, phần còn lại phụ thuộc vào nguồn từ các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long và nhập khẩu từ Campuchia. Riêng cát san lấp, thành phố chỉ tự đáp ứng được khoảng 4%, gần như hoàn toàn phải dựa vào nguồn bên ngoài. Sự phụ thuộc lớn này khiến giá cát biến động mạnh, khó kiểm soát và tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy nguồn cung khi nhu cầu tăng đột biến.
Tình trạng khan hiếm nguồn cung đã đẩy giá vật liệu xây dựng tăng nhanh trong thời gian qua. Chi phí vận chuyển hiện chiếm khoảng 25–30% giá thành vật liệu, làm gia tăng tổng mức đầu tư, ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính cũng như tiến độ triển khai của nhiều dự án hạ tầng trọng điểm.
Đẩy mạnh giải pháp nguồn cung và quản lý thị trường
Trước nguy cơ thiếu hụt kéo dài, các cơ quan quản lý xác định cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm ổn định thị trường vật liệu xây dựng. Trọng tâm là tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các mỏ đang tạm dừng hoạt động, cho phép nâng công suất khai thác đối với những mỏ đủ điều kiện và sớm đưa các mỏ mới vào khai thác để phục vụ các dự án trọng điểm.
Song song đó, việc tăng cường điều phối nguồn cung liên vùng với Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long được xem là giải pháp quan trọng nhằm bổ sung cát và đất san lấp. Các đề xuất cho phép nạo vét suối, hồ và các tuyến sông chính cũng nhằm tận dụng tối đa nguồn vật liệu sẵn có trong tự nhiên.
Đáng chú ý, TP.HCM đang thúc đẩy mở rộng sử dụng các loại vật liệu thay thế như cát biển đã qua xử lý, đá nghiền, tro xỉ nhiệt điện và vật liệu tái chế. Cùng với đó là việc áp dụng các giải pháp thiết kế và thi công tiết kiệm vật liệu, như xây dựng cầu cạn, sử dụng cọc xi măng đất và các công nghệ gia cố nền đất yếu, nhằm giảm áp lực lên nguồn tài nguyên truyền thống.
Công tác quản lý giá vật liệu được xác định giữ vai trò then chốt trong việc ổn định thị trường. Việc công bố giá vật liệu xây dựng hàng tháng sát với giá thực tế tại mỏ và công trình, kiểm soát chặt khâu vận chuyển, phân phối, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, thổi giá được kỳ vọng sẽ hạn chế biến động bất thường và bảo đảm nguồn cung cho các dự án trọng điểm.
Về lâu dài, định hướng sử dụng vật liệu thay thế, đẩy mạnh tái chế vật liệu xây dựng và chủ động hơn trong điều phối nguồn cung liên vùng được xem là giải pháp căn cơ giúp TP.HCM từng bước tháo gỡ bài toán thiếu hụt vật liệu, bảo đảm tiến độ các dự án chiến lược và hướng tới phát triển bền vững thị trường vật liệu xây dựng trong những năm tới.
Cem.Info
